Prometeusz i Syzyf
(Maria Konopnicka)

Adaptacja: TOMASZ ANTONI ŻAK
Scenariusz, scenografia i reżyseria: GRZEGORZ KEMPINSKY
Technika: RYSZARD ZAPRZAŁKA
Aktorzy: MARCIN TOMASZEWSKI, KAROL ZAPAŁA

Premiera:
8 września 2022, Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu 

Specjalne podziękowania dla:
MAŁGORZATY DERUS oraz MARIANA PALUCHOWSKIEGO

Przedstawienie zrealizowane we współpracy z Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu

Prometeusz ulotka okladka

O spektaklu

(…) Należy zauważyć, że przedsięwzięcia Teatru Nie Teraz, nawet gdy nie wiążą się bezpośrednio z dziełem któregoś z naszych wielkich  romantyków, mieszczą się w nurcie niepodległościowym  wywodzącym się z polskiego romantyzmu. Tylko ta scena ma moralne i artystyczne prawo reprezentować polski teatr w Roku Romantyzmu.
(…) Teatr Nie Teraz jest odważnym świadectwem naszej wiary i patriotyzmu. Zwłaszcza dziś potrzeba  nam teatru o takim właśnie wyniarze (…)

Temida Stankiewicz-Podhorecka, Fałszywym trendom pod prąd
WPIS. Wiara, Patriotyzm i Sztuka. Nr 7-8 (141-142), 2022

 

O spektaklu i jego okolicach

 Z pozoru ascetyczny, bardziej traktat czysto filozoficzny niż dramat – Prometeusz i Syzyf Marii Konopnickiej nabiera niesamowitej siły rażenia emocjonalnego, kiedy wstawiamy go w konkretny kontekst rzeczywistości politycznej początku poprzedniego wieku w Rosji Sowieckiej, a potem ZSSR.

W realizacji Teatru Nie Teraz Prometeusz to nie tyle nosiciel, skradzionej przez siebie bogom iskry światła, co przedstawiciel totalitarnej władzy i ideologii marksistowskiej, która niby ma przynieść uciemiężonemu ludowi wolność i oświecenie. Syzyf natomiast jest alter ego tego ciężko pracującego ludu, który dotychczas nie zastanawiał się nad sensem swojej pracy, lecz pracował „bo takie jest życie”.

W naszym spektaklu przyglądamy się inteligentowi i robotnikowi, którzy spotykają się gdzieś na zsyłce, na dalekiej Syberii i ich bezpośredniej konfrontacji, w której to inteligent – Prometeusz, próbuje namówić robotnika – Syzyfa do kolejnej rewolucji i podążania za nową „światłą” ideą.

W tej metaforycznej historii przyglądamy się nie tylko mechanizmom agitacji władzy, ale także temu, do jakich katastrofalnych skutków może to doprowadzić.

Grzegorz Kempinsky, reżyser

 

Maria Konopnicka to nie jedyny polski twórca literacki przełomu XIX i XX wieku, którego nowoczesność antykulturowa skazała na wygnanie. Ale najprawdopodobniej jest ona najwybitniejszym przedstawicielem tej grupy wykluczonych.

Bagatelizowana oraz wyjątkowo cynicznie  dekonstruowana nie może pełnić tej roli w polskiej kulturze, która wynika z jej dorobku pisarskiego. I nawet jeżeli ktoś w ramach słusznego oportunizmu wobec poprawności politycznej „pochyli się” nad autorkę Roty, to bliską zeru jest szansa, aby trafił na jej twórczość dramatyczną. Tymczasem jest to więcej niż ciekawy materiał dla teatru, któremu zależy na sprawach ważnych i najważniejszych.

Dokładnie takim właśnie dramatem Konopnickiej jest wydany po raz pierwszy w roku 1892, Prometeusz i Syzyf. Ta alegoryczna opowieść o kondycji świata została wpisana w konwencję mitologiczną. Daleko jej jednak do „grzecznego” pozytywistycznego czy nawet akademickiego wykładu. Czuć tutaj czas nadchodzącego młodopolskiego powrotu do Romantyzmu polskiego i to z wszystkimi jego wolnościowymi przesłaniami.

Tak naprawdę jest to dzieło polityczne, wchodzące w dyskurs z marksizmem, socjalizmem oraz ich nieodrodnym bękartem – liberalnym postmodernizmem.

Tomasz Antoni Żak, dyrektor TNT

 

Twórczość dramatyczna Marii Konopnickiej jest dziś niemal zupełnie zapomnianą dziedziną jej dorobku literackiego. Do takich utworów należy Prometeusz i Syzyf, którego pierwodruk ukazał się w 1892 r. na łamach „Biblioteki Warszawskiej”, a jego drugie wydanie książkowe wydrukowano w roku 1907. Dramat do dziś nie został wznowiony i jest obecnie nieznany przez czytelników.

W Prometeuszu i Syzyfie Konopnicka odwołuj się do antyku.. Nawiązuje również do tradycji romantycznej i idei prometejskiej. Przejmuje jednak tylko główne przesłania mitów związanych z tytułowymi bohaterami. Dominuje w dramacie dialog, w którym pisarka zawarła alegoryczny wykład problemów związanych z podziałem ludzi na warstwy twórcze oraz te nieświadome.

Drugie wydanie dramatu w 1907r. (po rewolucji 1905) może potwierdzać stosunek Konopnickiej do tych konfliktów społecznych. Pisarka, będąc rzeczniczką interesów ludu, wątpi jednak w możliwość przejęcia przez masy twórczych pomysłów.

Prometeusz i Syzyf to trzecie w ostatnich latach widowisko teatralne zrealizowane na  podstawie utworów Konopnickiej przez Teatr Nie Teraz. W 2020 r. była baśni  O krasnoludkach i o sierotce Marysi, a rok później nieznany esej Polskie ziemie: krajobraz. Obecna realizacja odwołuje się do kontekstów mitologicznych i narodowo-politycznej rzeczywistości oraz zawiera wciąż aktualne przesłanie Marii Konopnickiej dla współczesnych odbiorców.

Paweł Bukowski, dyrektor Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu

Uwarunkowania techniczne

Ekipa realizacyjna:    
Aktorzy – 2 osoby
Obsługa techniczna – 1 lub 2 osoby
Kontakt w sprawach technicznych: Ryszard Zaprzałka – 795-206706; smagaczryszard@poczta.onet.pl

Konieczne warunki prezentacji:  
Spektakl jest realizowany w klasycznym układzie scena – widownia. Scena wymaga przestrzeni o wymiarach nie mniejszych jak: 6 m (szerokość okna sceny) x 6 m (głębokość sceny) x minimum 4,5 m (wysokość). W przypadku widowni umieszczonej na jednym poziomie koniecznym jest podniesienie sceny przynajmniej o 0,3 m. Konieczne jest zupełne wyciemnienie sali, sterowanie światłem lub dostęp do siły (380V). Spektaklowi towarzyszy (z off-u) multimedialna projekcja z wykorzystaniem rzutnika. Koniecznym jest zabezpieczenie sprzętu nagłaśniającego z możliwością sterowania z laptopa. Prosimy o przygotowanie mobilnej drabiny. Używamy maksymalnie 5 reflektorów (minimum 750W każdy).. Garderoba dla aktorów winna być zlokalizowana nieopodal sceny i – o ile to możliwe – zaopatrzona w łazienkę z prysznicem. Prosimy też o przygotowanie środków pozwalających na dokładne wymycie powierzchni sceny. Podczas spektaklu nie będą wpuszczane osoby spóźniające się. Prosimy również o przestrzeganie zakazu fotografowania, filmowania i nagrywania spektaklu bez zgody teatru.

Czas trwania spektaklu:
Około 50 minut.

Czas montażu spektaklu
Nie mniej jak 2 godz., co jest finalnie zależne od warunków lokalnych (ponadto 1 godz. przed spektaklem to czas niezakłócanej rozgrzewki aktorów). Demontaż spektaklu trwa ok. 0,30  godz.

Media
Teatr dysponuje własnym serwisem fotograficznym oraz informacyjnym. Istnieje możliwość organizacji konferencji prasowej przed jak i po spektaklu, ale tylko poza czasem montażu i rozgrzewki.